Syk sprężonego powietrza i powoli wędrująca w górę wskazówka manometru. Dla wielu nurków to rutynowy element przygotowań do zejścia pod wodę. Ale czy kiedykolwiek zastanawialiście się, co tak naprawdę kryje się za tą z pozoru prostą czynnością? Okazuje się, że napełnianie butli to proces obwarowany przepisami, nad którym czuwa Urząd Dozoru Technicznego. Dlaczego nie każdy może legalnie obsługiwać sprężarkę? Jakie kwalifikacje trzeba posiadać i jak wygląda kurs, który do tego przygotowuje? Co może się stać, gdy niedopasowane gwinty spotkają się pod ogromnym ciśnieniem? W tym odcinku zanurzamy się w temat, który jest fundamentem bezpieczeństwa w całym nurkowym świecie. Odkrywamy, dlaczego wiedza na temat napełniania zbiorników jest kluczowa nie tylko dla profesjonalistów, ale dla każdego, kto chce czuć się bezpiecznie pod wodą.

Obejrzyj odcinek

Przeczytaj podcast

Kamil:
[0:15] Cześć Michał.

Michał:
[0:15] Cześć Kamil.

Kamil:
[0:16] Kolejny odcinek, kolejny temat. Widziałem, że są, nie wiem, kursy, egzaminy, napełniania butli sprężonym powietrzem. Mówię jako laik, bo oczywiście się spotykam z tym, że są instruktorzy, mają te sprężarki. No co to za filozofia? Przykręcić zawór, wcisnąć guzik, napełni mi tam na te 200 coś barów, odłącz i tyle. Nagle pojawia się kurs, nie? Czy to jest aż tak skomplikowane? Czy może to jest to wymagane prawnie? Po co to się robi, tak? Bo spotykam instruktorów, którzy mają jakiś dyplom, certyfikat i takich, którzy nie mają.

Michał:
[0:49] Okej. To jeżeli chodzi o napełnianie zbiorników przenośnych, bo tak to nasz ustawodawca nazwał, to jeżeli możemy powiedzieć o przepisach, które funkcjonują dookoła nurkowania.

Kamil:
[1:03] Okej.

Michał:
[1:04] Jeżeli mówimy o Polsce, to jedyne przepisy, to są akurat rozporządzenia, które by dotykały kwestii tego, co robimy w branży nurkowej, to są właśnie przepisy dotyczące napełniania zbiorników przenośnych oraz przepisy związane z butlami i ze sprężarkami. Czyli jeżeli chcemy, no bo większość branży nurkowej jest po prostu nieuregulowana. To o czym sobie gadaliśmy w innych odcinkach, też gadaliśmy na ten temat, że nie ma państwowych przepisów, co to jest OWD, co to jest instruktor, tego nie ma. Natomiast są państwowe przepisy, które mówią, że jest taki proces jak napełnianie zbiorników przenośnych, jest coś takiego jak zbiornik przenośny i w związku z tym jakby prawodawca, nasz kraj polski się tym bardzo interesuje.

Kamil:
[1:59] O widzisz, to coś ciekawego.

Michał:
[2:02] Interesuje się wiesz w tym kontekście szczególnie, jeżeli coś się wydarzy. I to dlatego warto o tym pogadać.

Kamil:
[2:10] No dobra, czyli rozumiem, że Ja sam sobie nie mogę napełnić w takim razie takiego przenośnego zbiornika pompką, sprężarką, którą kupiłem gdzieś na bazarku i tak dalej.

Michał:
[2:21] Dobra, to musimy jakby pogadać, bo trochę odwołać się do rozporządzeń. Ja tutaj jakby mam ściągę. Bardzo zachęcam. Możemy to umieścić pod odcinkiem, żeby ludzie mogli się odnieść. Jest coś takiego jak rozporządzenie w sprawie rodzajów urządzeń technicznych podlegających dozorowi technicznemu. No i tam jest powiedziane, że zbiorniki przenośne o pojemności większej niż 350 cm3, 0,35 litra i nadciśnieniu wyższym niż pół bara przeznaczone do magazynowania lub transportowania cieczy lub gazów są objęte nadzorem technicznym.

Kamil:
[3:06] I przez to butle nurkowe wpadają w to, dokładnie.

Michał:
[3:09] Tak, dokładnie. I przez to, po pierwsze, butle nurkowe muszą przechodzić okresowe badania, muszą przejść przez określony proces także produkcyjny, to jest jakby jeden element, który wynika z tego, ale też to, że muszą być nabijane przez kwalifikowane osoby. I to o tym mówią kolejne tutaj przepisy. to jest takie rozporządzenie w sprawie BHP przy produkcji i magazynowaniu gazów, napełnianiu zbiorników gazami. I ono mówi o tym, że osoby napełniające gazami zbiorniki przenośne powinny posiadać

Michał:
[3:49] zaświadczenie kwalifikacyjne wymagane przepisami o dozorze technicznym.

Kamil:
[3:54] Czyli sam sobie bez tego nie napełnię butli legalnie.

Michał:
[3:57] I widzisz, jeżeli ty decydujesz o tym, żeby zrobić to sam dla siebie, Poziom ryzyka, pamiętaj, że są to rozporządzenia, tu nie ma żadnej sankcji. Problem zaczyna się w momencie, kiedy zaczynasz robić to komercyjnie.

Kamil:
[4:13] I jeszcze stanie się na przykład wypadek, incydent.

Michał:
[4:16] I jeszcze stanie się wypadek. Bo jeżeli tobie wydarzy się wypadek, ty, Kamil, kupiłeś sobie kompresor, nikt ci nie zabroni kupić kompresora, kupiłeś sobie butlę, nikt ci nie zabroni kupić sobie butli.

Kamil:
[4:30] Połączyłem.

Michał:
[4:31] Podłączyłeś, nabiłeś, zdarzył się wypadek. że jakby sam jesteś, na szczęście, oczywiście nie życzę Ci tego, ale że tylko Ty doznałeś urazu. Natomiast w momencie, kiedy zaczynamy świadczyć to jako usługę, no to już to troszeczkę inaczej wygląda, a wiemy, że wypadki przy napełnianiu zbiorników przenośnych się zdarzają. Więc są tutaj tak naprawdę cztery rozporządzenia. Ja odniosłem się do dwóch, które dotyczą butli, napełniania, uprawnień, ale tych właśnie uprawnień Urzędu Dozoru Technicznego. I Urząd Dozoru Technicznego przeprowadza egzaminy. One polegają na…

Kamil:
[5:22] Czy to jest egzamin państwowy? Tak.

Michał:
[5:25] To jest egzamin…

Kamil:
[5:25] Coś, co jest jak prawo jazdy, nie jest to dyplom Federacji Nurkowej.

Michał:
[5:29] Nie. Tutaj mówimy o, znowu, bardzo specyficzne nasze polskie przepisy, gdzie Urząd Dozoru Technicznego, tak samo jak można zdać egzamin na obsługę wózka widłowego, czy jakichś innych, na przykład wind przemysłowych, czy różnych innych technicznych rzeczy, tak samo na napełnianie zbiorników przenośnych, jest to potwierdzenie kwalifikacji. Ale urząd przeprowadza egzamin. Egzamin składa się z części teoretycznej, gdzie zdaje się głównie ze znajomości zarówno procedur, jak i prawodawstwa w tej dziedzinie, ale także z części praktycznej, gdzie osoby wykazują się umiejętnością obsługi kompresora przestrzegania instrukcji napełniania. Tak, to jest można powiedzieć trochę instrukcji obsługi, instrukcja napełniania, instrukcja obsługi to są bardzo podobne rzeczy. Ale żeby ten egzamin zdać, no to tutaj pojawiają się kursy, które po prostu ludzi do tego egzaminu przygotowują.

Kamil:
[6:42] Taki kurs trwa długo, czy to jest…

Michał:
[6:46] Sam kurs, szczególnie dla osób, które już mają praktykę w napełnianiu, to jest tak naprawdę w dużej mierze zakres teoretyczny, zrozumienie, że w ogóle takie przepisy funkcjonują, jakie przepisy obowiązują, poznanie dobrych praktyk. My akurat w ramach tego kursu przygotowaliśmy go specyficznie dla branży nurkowej, czyli tam na przykład opowiadam o zdarzeniach z butlami, bądź zaworami, bądź sprężarkami, które wydarzyły się w branży nurkowej.

Kamil:
[7:18] No tak, bo rozporządzenie jest ogólnie o tych pojemnikach. Rozumiem, że to jest też dla człowieka, który nie, napełnia sobie te butle do paintballa na przykład.

Michał:
[7:25] Butle do paintballa, czy tak można powiedzieć najszerzej, to jest napełnianie, wszyscy, którzy obsługują napełnianie gazu na stacjach benzynowych, tam się chyba teraz coś zmieniło, ale oni też musieli mieć tego typu uprawnienia.

Kamil:
[7:43] Bo my jesteśmy takim procencikiem pewnie.

Michał:
[7:45] Dokładnie, jakimś tam malutkim, natomiast dlatego większość oferty w dziedzinie tych napełniania zbiorników przenośnych, czy tych uprawnień jest skierowana bardzo szeroko i tam się robi i gazy płynne, jakkolwiek by źle to nie brzmiało, ale robi się masę rzeczy i palne, coś czego my w ogóle w nurkowaniu nie mamy.

Kamil:
[8:09] Stąd wasz taki kurs, który jest w realnym naszym świecie, Często mówisz o tych incydentach, które się zdarzyły w nurkowaniu.

Michał:
[8:17] I przygotowujemy ludzi do tego, co im jest potrzebne w nurkowaniu. Oni oczywiście też dostają zakres uprawnień, napełnianie zbiorników przenośnych powietrzem, nitroxem, w niektórych przypadkach też tlenem. Bo jeżeli ktoś tutaj bardziej działa jako gaz blender, to też tego potrzebuje. Nie jesteśmy jedyni, którzy robią tego typu kursy w branży nurkowej. Ja wiem co najmniej jeszcze o jednej firmie, która w Lubuskim robi te też regularnie kursy i na pewno też mają dostosowany program. Dla mnie jakby najważniejsze byłoby to, żeby ludzie rozumieli, że po pierwsze takie uprawnienia są, po drugie rozumieli jeszcze jedną rzecz. Jeżeli zdarza się wypadek nurkowy, to osoby przeprowadzające dochodzenie w tej dziedzinie mają w polskim prawodawstwie tylko dwa przepisy, do których wprost mogą się odnieść. Jedno dotyczy kwestii legalizacji butli, drugie dotyczy uprawnień osób napełniających zbiorniki przenośne. I mogę zagwarantować, że to sprawdzą.

Michał:
[9:30] Warto mieć, ja teraz nie mówię, bo ja za bardzo nie lubię czegoś, co się, to wypikamy, dup ochronów, czyli robić coś tylko dla papieru. Bardzo dlatego zależało nam na to, jak robiliśmy ten program, żeby po prostu edukować w branży nurkowej w tej dziedzinie, w tym obszarze, szczególnie osoby, które zawodowo zaangażowane są w tą branżę, bo niestety to ich najczęściej dotykają te wypadki. A nie osoby przypadkowe, tylko osoby, które po prostu na bieżąco pracują. Ja sam mam wiele osób, które napełniają zbiorniki przenośne tutaj w deepspocie.

Michał:
[10:14] Więc na tym nam najbardziej zależało, żeby po prostu takie szkolenie, świadomość budować tego, że jest taki obszar. Jako instruktor nurkowania, jako centrum nurkowe po prostu warto pamiętać, że jeżeli do czegoś jednak dojdzie, to te dwa parametry na pewno zostaną zweryfikowane, bo wszystko inne, tak jak standardy organizacji, współczynniki ilościowe, one nie są skodyfikowane w polskim prawie.

Kamil:
[10:44] Powiedz mi, te uprawnienia, które się dostają, one są na wieczność, czy trzeba je odnawiać?

Michał:
[10:49] Te uprawnienia dzisiaj, mówię o tym, nagrywamy w 2025 roku, na 10 lat, i od razu powiem, bo pewnie część kolegów ma takie, które były bez daty ważności, to te bez daty ważności w 2023 roku straciły ważność.

Michał:
[11:08] Wiem, byłem osobą, która się nie załapała na przedłużenie uprawnień w ostatnich trzech miesiącach, bo wtedy można to było zrobić administracyjną procedurą, ale ponieważ zrobiłem to za późno, to nagle okazało się, że muszę jeszcze raz zdawać egzamin. Natomiast po 10 latach występuje się z wnioskiem i można przedłużyć te uprawnienia. Nie trzeba zdawać jeszcze raz egzaminu. Natomiast uprawnienia ważne są 10 lat. Pytałeś jeszcze, ja nie odpowiedziałem precyzyjnie na to pytanie, jak długi jest ten kurs? Sam kurs w obszarze teoretycznym to jest, mówimy, kilkanaście godzin szkoleniowych realizowane w sposób lub samodzielna nauka, e-learning, online’owe spotkania, fizyczne spotkanie, to w zupełności wystarcza. Praktyka to jest trudne do złapania. My najczęściej mamy ludzi, którzy mają dużo praktyki w ramach swojej pracy, my ich świadomie jakby szkolimy i to jest też jak najbardziej akceptowane, że osoba, która ma nabijać, będzie uczona przez drugą osobę, która ma uprawnienia i pod którą opieką się znajduje. I dopiero jak nabierze tej praktyki, to występuje do udetu o zdanie takiego egzaminu, na bazie właśnie tej praktyki.

Kamil:
[12:35] A jak wygląda zdanie egzaminu? Bo mówisz, że jest UDET, to trzeba gdyż do kogoś jechać, czy ten ktoś przyjedzie do mnie do centrum i u mnie to zda?

Michał:
[12:41] Ja znowu nie wiem, jak to jest zawsze realizowane. Ja mogę powiedzieć, jak my to realizujemy. My mamy po prostu określony termin kursu, gdzie umawiamy komisję egzaminacyjną. Musimy to zrobić z dwumiesięcznym wyprzedzeniem mniej więcej, Z miesięcznym wyprzedzeniem musimy przedstawić wszystkie wnioski osób, które do egzaminu przystąpią oraz opłacić te wnioski i następnie w ciągu jednego popołudnia odbywa się egzamin. On najczęściej polega na tym, że część osób zdaje teorię, część osób zdaje praktykę i potem następuje wymiana. przyjeżdżają egzaminatorzy z pracownicy Urzędu Dozoru Technicznego.

Kamil:
[13:28] Tutaj na miejscu u nas?

Michał:
[13:29] Tutaj na miejscu u nas.

Kamil:
[13:30] Przywożą swoje sprężarki?

Michał:
[13:31] Nie. To jest właśnie to, że oni najczęściej bazują na takich firmach jak my, że my użyczamy tej infrastruktury. To znaczy ja nie wiem, może któryś Urząd Dozoru Technicznego dysponuje u siebie, ale nie sądzę.

Kamil:
[13:46] Egzaminacyjna, sprężarka.

Michał:
[13:47] Raczej to jest właśnie to, że ci, którzy prowadzą kursy, jednocześnie jakby

Michał:
[13:52] przyjmują komisję egzaminacyjną w tym miejscu szkolenia.

Kamil:
[13:57] Dobra, dla mnie jest to jasne. Mówiłeś o różnych incydentach, które się dzieją przy nabijaniu butli. Masz jakieś takie, nie wiem, kategorie, przykłady, co się dzieje i dlaczego dlatego warto pójść na taki kurs?

Michał:
[14:10] Ja skorzystam tutaj z mojej ściągi czegoś, co napisałem właśnie do tego programu. Ogólnie rzecz biorąc bardzo rzadko kiedy dochodzi do, eksplozji butli.

Kamil:
[14:27] No właśnie na to czekałem, że to są tego typu incydenty.

Michał:
[14:30] To jest bardzo rzadki przypadek. Dzisiaj najwięcej, najpoważniejszych incydentów dotyczyło sytuacji niedopasowania gwintu w butli do gwintu zaworu. Bardzo często była to sytuacja pierwszego nabicia butli, bo jeżeli zmiksujemy gwint metryczny z gwintem calowym, To wejdzie, da się wkręcić, nawet się zatrzaśnie, ale pod ciśnieniem nagle nam wyskoczy. I te przypadki śmiertelne, o których słyszeliśmy tam w Belgii na basenie, taka rzecz się zdarzyła, mieliśmy tutaj w Polsce, co najmniej wiem o dwóch takich zdarzeniach, gdzie osoba doznała poważnego urazu, koledzy z branży nurkowej, właśnie wynikała z tego. Czyli niedopasowanie zaworu do butli.

Kamil:
[15:25] I to są te niuanse, które już się dowiesz na kursie.

Michał:
[15:27] Które trzeba znać, które trzeba wiedzieć, jak odczytać to, co jest na butli.

Kamil:
[15:33] Bo to, że wkręciłeś, nie znaczy, że działa.

Michał:
[15:35] To, co jest na zaworze. Dokładnie. I dlatego, wiesz, odwołujemy się do tego, że jeżeli robisz serwis sprzętu, kupujesz sprzęt w autoryzowanym miejscu, to oni wiedzą, jak to wszystko razem do siebie połączyć. No ale jest to realne ryzyko. Druga, czyli ten niewłaściwy zawór i to są te najbardziej spektakularne przypadki. Potem mamy uszkodzenie zaworu butli. Ten zawór butli jest jednak wykonany z dużo miększego materiału, to jest jakiś stop mosiądzu, który przy np. Upadku z ramienia na beton potrafi się odciąć czy częściowo rozszczelnić.

Kamil:
[16:23] Jest to jak pocisk.

Michał:
[16:24] Butla jest jak pocisk, gorzej zawór jest jak pocisk.

Kamil:
[16:27] Tak, bo on leci w jedną, butla w drugą.

Michał:
[16:29] Dokładnie tak. I to jest znowu, jest taki przypadek znany, tutaj dotyczył polskich nurków w bazie nurkowej w Chorwacji, gdzie tam jest podwójny wypadek śmiertelny i tam, właśnie problemem było to, że już zawór był bardzo zmęczony. Dopasowanie było dobre, ale zawór był zmęczony. I teraz poddawanie butli regularnym, inspekcją i rozumienie tego, na czym polega ta inspekcja, jest super ważna, żebym ja mógł odebrać tą robotę, którą ktoś inny zrobił. Potem mamy takie rzeczy jak uszkodzenia urazy spowodowane upuszczeniem butli.

Michał:
[17:13] Paradoksalnie to też się zdarza. Na przykład przepisy mówią o tym, że napełnianie zbiorników przenośnych musi się odbywać w zakrytym obuwiu, które mamy zakryte palce. Druga rzecz to na przykład okulary ochronne. To też jest coś, co też dobrze by było mieć, no bo w momencie, kiedy taki wąż na przykład się rozszczelni, pęknie czy butla, to to jest coś, co dla skóry nie jest aż takim zagrożeniem, ale dla oka. I znowu mówimy o dobrych praktykach. To rozerwanie butli, bardzo rzadka sytuacja, tak żebym mógł dać perspektywę. Te nasze butle, które mamy, to jest najczęściej ciśnienie robocze 200-230 bar, ciśnienie próby około 350 bar. Najczęściej potrzeba około 550.

Kamil:
[18:08] A to chyba sprężarkiem jakiś zawór bezpieczeństwa.

Michał:
[18:11] Tu jest wiele rzeczy, które się może wydarzyć zanim rozerwie się płaszcz butli. I rozerwanie się płaszcza butli, rzadka bardzo sytuacja, ale znowu trzeba wiedzieć co i jak. Tam też mówimy o takich rzeczach jak nabicie butli zanieczyszczonym lub wilgotnym gazem, bo to jest też bardzo duże ryzyko. To miałeś odcinek z Wojtkiem, który napisał świetną książkę na temat mieszanin oddechowych, no bardzo taką merytoryczną. Tam dużo jakby opowiadał o tej jakości gazu, jakości powietrza. Tu jest kwestia cała filtrów. To nie jest kurs, który uczy jak serwisować sprężarkę, ale ludzie lepiej rozumieją, jakie parametry sprężarki, na przykład suchość powietrza, jak wpływa na negatywni…

Michał:
[19:02] Znaczy suchość wpływa pozytywnie, ale jak wilgoć w powietrzu wpływa negatywnie na te butle. No i oczywiście tam też mówimy trochę o takich specyficznych ryzykach związanych z chociażby nabijaniem tlenem. No bo tam pojawiają się dodatkowe ryzyka i już tam ryzyka wybuchu, zapalenia się czegoś są dużo, dużo większe.

Kamil:
[19:24] Powiedz mi, na taki kurs przychodzi raczej osoba, która już ma sprężarkę, czy totalny laik? Zostałem instruktorem nurkowania, chcę otworzyć swoje centrum.

Michał:
[19:37] My zaczęliśmy te kursy prowadzić, bo mieliśmy dużą potrzebę szkolenia własnych ludzi. Więc taka była idea. Ale na szczęście wielu kolegów, którzy działają w branży, mają centrum nurkowe lub nawet przysyłali swoich pracowników, którzy z tymi sprężarkami pracują. To są najczęściej te osoby. Ja bardzo zachęcam. Niekoniecznie trzeba od razu zrobić kurs, ale chociażby zapoznać się z tymi przepisami prawnymi, które są dookoła, tego, żeby zrozumieć, co tutaj prawodawca sobie wymyślił, no bo jak domyślasz się, prawodawca reguluje te rzeczy, gdzie zdarzają się wypadki.

Michał:
[20:18] Więc stworzył nam przepisy po to, żeby tych wypadków zdarzało się mniej. Oczywiście dla każdego divemastera, instruktora, ja bardzo zalecam, ci, którzy działają tutaj w Polsce, bo po pierwsze, jeżeli robimy komercyjne nabijanie butli, to jest dla nas dodatkowe bezpieczeństwo prawne, ale przede wszystkim pewien zakres umiejętności, kompetencji, wiedzy. I tu chciałbym powiedzieć bardzo ważną rzecz. Nie trzeba tego kursu zrobić w Nixpocie, tak? Wiele osób, ale warto go zrobić u ludzi, którzy się specjalizują w tym odcinku, bo jeżeli pójdziemy gdzieś do firmy przypadkowej.

Michał:
[21:03] Z przemysłu, no to będziemy słuchać dużo o rzeczach, które totalnie nie mają do nas.

Kamil:
[21:07] Jakieś pewnie budni do spawarek, coś takiego.

Michał:
[21:09] Dokładnie, tak.

Kamil:
[21:10] Będziemy się nudzić, w sumie nic z tego nie wyciągniemy, ale plastik będzie.

Michał:
[21:14] Tak. Natomiast niektórzy powiedzą, tylko potrzebuję plastiku i to jest też ok. Natomiast bardzo zachęcam, no mówię, znam co najmniej, rozejrzeć się po prostu lokalnie, znam co najmniej parę firm, które historycznie organizowały te szkolenia i wywodzą się z branży nurkowej.

Kamil:
[21:34] Super, to ja wiem wszystko. Często robicie te kursy? Ostatnie pytanie.

Michał:
[21:38] Dwa razy w roku. Chyba w zeszłym roku udało nam się trzy edycje zorganizować, ale głównie robimy po prostu na potrzeby naszych własnych ludzi i dołączamy przy okazji ludzi z zewnątrz.

Kamil:
[21:49] Super, także zapraszam na kurs, krótko mówiąc.

Michał:
[21:52] Warto się edukować w tym obszarze.

Kamil:
[21:56] Bo chodzi o jakość i bezpieczeństwo, jak zawsze.

Michał:
[21:58] Dokładnie.

Kamil:
[21:59] Dzięki.